Izoštreno

Povećaj veličinu slova Vrati na prvobitnu veličinu slova Samnji veličinu slova štampaj štampaj
 

Pošalji prijatelju

28 GODINA 09. 11. 2017. 20:04   >>  19:36 36

N. Šofranac: Pad Berlinskog zida

Bila je noć 9.novembra sudbonosne 1989.godine kad je srušeno jedno od najvećih zala i apsurda u istoriji čovječanstva, monstruozni Berliner mauer, simbol komunizma, gvozdene zavjese i života u ropstvu.

Sada je prošlo tačno 28 godina od njegovog pada i te srećne noći kad su stotine hiljada ljudi prešle preko i otišle u zagrljaj stanovnika Zapadnog Berlina koji su uživajući u već nemjerljivo boljem standardu vodili ih na pivo i feštu. A tačno 28 godina je ovaj okrutni zid i postojao, sagrađen je 1961.godine. Pamtimo tu noć sada već istorijski kao pad komunizma, iako je cijela ta jesen donijela rušenje istočnih vlada i revolucije, urnebes u Rumuniji se desio mjesec kasnije, ali sve se sublimira u toj noći 9.novembra - hladni rat je tada bio završen trijumfom vrijednosti zapadnog svijeta. Nije to baš tako predstavljeno tada kod nas, još se vjerovalo u dugovječnost SFRJ, ali nije niko slutio vrtoglavu brzinu “vjetra promjena” o kojem su kasnije pjevali Skorpionsi, pazite samo izjave iz te iste 1989.godine - Erik Honeker predsjednik DDR 16.februara: Berlinski zid se pokazao potrebnim i efikasnim, osigurali smo našu budućnost i njegovo trajanje u narednih 100 godina”. I još nevjerovatnije Hans Ditrih Genšer, ministar spoljnih poslova Zapadne Njemačke i veliki borac protiv zida, u martu 1989.godine na sastanku sa novim američkim predsjednikom Džordžom Bušom: “Svi mi bi to voljeli, ali kad taj zid bude pao biće već izraslo visoko drveće oko grobova naših unuka”. Njegov prethodnik Ronald Regan bio je u Zapadnom Berlinu 1987.godine i završio govor na trgu rekavši “gospodine Gorbačov, srušite ovaj zid”. Još mnogo ranije, juna 1963.godine čuveni Džon Kenedi samo 5 mjeseci prije svoje smrti održao je govor koji je postao simbol hladnog rata, upravo kod ograđene Branderburške kapije: “Kažu da je komunistički svijet bolji i prosperitetniji od našeg, dovedite ih da vide Berlin! Kažu da će talas komunizma ujediniti svijet, spasiti od gladi i siromaštva, dovedite ih da vide Berlin! Kažu da je komunizam sloboda za ljude, dovedite ih da vide ovaj zid! Svaki slobodni građanin svijeta ima pravo da se osjeti danas Berlincem, dakle i ja sam Berlinac!” I zaista, taj zid vratio se kao bumerang Staljinističkom bloku, ali evo kako je nastao.

Ko zna istoriju zna sve o konferenciji na Jalti, održanoj čak prije pada Berlina koji se desio 9.maja 1945 (tačno na distanci od pola godine u odnosu na opet presudni 9.novembar). Na Jalti su saveznici dogovorili podjelu Berlina u 4 okupacione zone, tzv Ček Pointi i danas pokazuju francuski, britanski, američki i sovjetski dio grada. Sve je bilo idilično dok Staljin nije 1948.godine izumio berlinski blok i tako počeo izolaciju, a sve više zatvarao i samu granicu DDR. Uplašeni da će izgubiti Berlin i zbog prisustva 300 hiljada sovjetskih vojnika Amerikanci su napravili Berlinski most koji je omogućavao avio saobraćaj i vezu Berlina sa svijetom, a građanima je bila dozvoljena slobodna cirkulacija kroz grad pa je sve više njih bilo privučeno zapadnim dijelom, osjećajući da je mnogo prosperitetniji. Godinama se to kretanje sve više branilo, a u periodu 1949-1961 čak dva i po miliona ljudi je prešlo iz istočnog u zapadni dio grada. Vlasti DDR-a su vidjele da gube stanovništvo, i to prije svega naučnike, sportiste i puno puno mladih pa su uz sovjetsku pomoć napravili pakleni plan. Predsjednik Valter Ulbriht je juna 1961 izjavio “Niko nema namjeru da pravi neki zid”, ali već u noći 12.avgusta je počeo da se postavlja, uz oznake upozorenja “sada napuštate zapadni Berlin” na kritičnim punktovima.

Prvo je to bila obična bodljikava žica, a onda se velikom brzinom pojavio pravi zid od armiranog betona, visine tri i po metra, koji je obuhvatio cijelu zonu istočnog dijela grada, na kraju bio dug čak 155 kilometara, nakon kojeg su izgradili još jedan paralelni zid na 50-ak metara distance stvarajući takozvanu liniju smrti gdje su ubijani bjegunci. Kasnije je napravljen zid treće generacije a srušen prvi, a kruna je bila 1975.godine sa četvrtom generacijom od nekoliko slojeva gvožđa i betona, pri čemu je napravljeno 320 tornjeva sa snajperistima, čak 20 bunkera i ulice smrti kroz koje su prolazili noću maskirani policajci sa puškama. Napravljeno je čak automatsko pucanje, da stražari čak ne moraju da reaguju. Efekat je postignut, ako je u periodu 1949-1961 čak 2 i po miliona ljudi prešlo u zapadni dio, u periodu 1962-1989 samo 5 hiljada je to uspjelo. Ali koliko terora.

Ljudi su pokušavali od prvog dana da pređu zid, na sve načine, od običnog preskakanja, do podzemnih puteva koristeći hvatanje za električne kablove,ili nevjerovatna prelijetanja ultra lakim avionima. Po zvaničnim podacima policije DDR ubijeno je 172 ljudi, ali svi znaju da je bilo puno više. Vlasti DDR su ga nazvale “Antifašistiše šucval” ili “antifašistička zaštitna barijera”, ali građani su odmah shvatili da bivaju zatvoreni u jednom velikom koncentracionom logoru, izolovani od svijeta, praćeni i špijunirani na poslu i van njega od strane zloglasne policijske službe Stazi, spriječeni da napuštaju zemlju. Godinama sistem je postajao sve rigidniji, na zidu se pojavila famozna slika Brežnjeva i Honekera koji se ljube sa grafitom”Bože, spasi me ovog smrtonosnog poljupca”. Jedan isti narod bio je razdvojen na dva dijela jedim zidom, ranije se iz Zapadnog Berlina moglo i do zapadnog svijeta jer DDR nije kontrolisao u potpunosti saobraćaj iz zapadnog dijela grada,a ovako je izolacija bila potpuna, Zapadni Berlin je postao mala enklava, ostrvo u srcu komunističke zavjese. Stvorena je laboratorijski jedna država koja je živjela na zakonima straha, špijunaže, dosijea, ali koja je i sa ozloglašenim doktorima i hormonima proizvodimla šampione u plivanju i atletici iznad svega, njihove takmičarke ličile su frapantno na muškarce, a graciozna klizačica Katarina Vit godinama je molila da je puste na američki led da zaradi milione, slagali su je da će joj dozvoliti ako osvoji zlato u Sarajevu, pa opet nakon zlata u Kalgariju 1988. Laži, prijetnje i obmane.

Čuveni su ljudi koji su pokušali da pređu zid i to platili životom.Kao prva žrtva pominje se Ida Šulcman koja je skočila sa svog balkona bježeći od policije jer su je snimili noću u pokušaju bijega. Čuvena je i jevrejka Marianet Jirkovski koja je imala samo 18 godina kad je ubijena na zidu sa čak 28 projektila. Peter Fehter je među najpoznatijim žrtvama jer je ranjen sa 20 metaka na liniji smrti i ostavljen da tu iskrvari pred kamerama zapadnih televizija. U toj zoni danas slobodnog Aleksander placa danas postoji ploča njemu u spomen. Posoji jedna slična i za Jirgena Gergoja koji se vodi kao posljednja žrtva zida, ubijen februara 1989.godine, ne sluteći da će brzo stići sloboda. Stradala su i djeca od pet ili 8 godina koja su iz igre pokušala preko zida, ali nemilosrdno ubijena. Pamtimo i pokušaj mladića u martu 1989, da preleti jednim balonom koji je sam napravio, balon je sletio u Zapadni Berlin,ali ne i on, ubijen u letu. Kolika je bila potreba za slobodom pokazuje i slučaj 80-godišnje žene ubijene 1987, a bježali su i vojnici i policajci kojima je bilo donekle lakše. Poznat je Roman Šuman, vojnik koji je prešao zid 1965.godine, zaposlio se u poznatoj firni Audi, nakon pada zida vratio se u Istočni Berlin da vidi svoje ali naišao na hladni doček, nakon čega je pao u depresiju i objesio se 1998.godine. Posebna je priča koliko se dio tog naroda deformisao, ogrezao u svijetu špijunaže i uhođenja u kojem su živjeli, pričali su nam o tome puno zapadni Njemci tokom Mundijala 2006, koliko je teško raditi sa njima i toliko godina nakon pada zida, pokazujući zone grada koje su i dalje “sumnjive”, poput Potsdamer placa. Ali, platili su milijarde maraka duga koji je imala DDR, samo da bi ta unifikacija bila moguća, i desila se zvanično 3.oktobra 1990.

Sve što se dešavalo tih 28 godina prikazalo je ovu verziju komunizma u najgorem svijetlu, scene ubijanja ljudi koji bježe na zapad bili su užasna anti propaganda, a slavnom “perestrojkom” Gorbačova barijera je počela da popušta. Mađari su prvi zbacili vlast u avgustu 1989 padom Janoša Kadara, i otvorili granicu sa Austrijom početkom septembra. Odmah su se rijeke ljudi iz DDR sjurile ka Budimpešti da bi tako došli do zapada, ali nakon diplomatskih pregovora dobili su vize ali da pređu svoju granicu DDR-a, pa su viđene čuvene slike kako ti vozovi prolaze stanice Istočne Njemačke bez zaustavljanja, bježeći od svog svijeta tiranije. Već početkom oktobra stotine hiljada ljudi izlazili su na ulice protiv Honekera, a na dan DDR-a 8.oktobra 1989 Gorbačov je održao jedan moderniji govor u sred Berlina na zaprepašćenje Honekera pored njega. Pomenuo je čak da bi zid mogao biti uklonjen. Honeker ubrzo podnosi ostavku, karike pucaju, a 4.novembra preko milion ljudi na Aleksander placu traži da se zid sruši. Konačno, 9.novembra odobrenje stiže, narod pije na zidu, uzima komadiće, ruši ga kako stigne, iako će tek kasnije industrijski biti srušen uz ogromne napore. Posljednju utakmicu selekcija DDR je odigrala u novembru u Belgiji i slavila 0:2 iako su znali da zemlja nestaje, a Belgijanci ipak otišli u Italiju. Kirsten, Zamer, Dol bili su najbolji igrači te ekipe, kasnije asovi Bundeslige i Evrope, a inače su igrali na Central stadionu u Lajpcigu, nikad moćni kao Zapadna Njemačka, ali u stanju da ih šokiraju na njihovom Mundijalu 1974.

Ovaj dan se s pravom slavi kao dan slobode, uostalom i u drugim zemljama je tako, italijanski parlament je 2005.godine usvojio zakon po kojem je 9.novembar Dan slobode, kao što je 9.maj Dan pobjede. U istoriji ništa nije sigurno i unaprijed ukalkulisano, samo nekoliko mjeseci ranije ove stvari su izgledale paranormalnim i decenijama ili vjekovima daleko. Ali, ko se sjeća te noći zna da smo sanjali, da je Evropa imala pravo na snove. O ujedinjenju, o boljem životu,o slobodi. Evropska unija i taj san živi od 1957, ali nikad jako kao te noći, kad se sjetim tada mlade Lili Gruber sa hladnog zida u grotlu mase koja slavi, uživo za Rai uno. Kad se sjetim Viktora Suvorova, bivšeg generala i obavještajca a kasnije sovjetskog disidenta koji je govorio da je taj zid dokaz da komunizam može da zadrži ljude jedino silom ih držeći u kavezu i ubijajući ih. Kad se sjetim pjesme mladog Rona na San Remu 1988, Il mondo avra un anima, svijet će imati dušu, zračila je nadom i optimizmom, pa Milve koja je pjevala 1990 sa slobodnog Aleksander placa, pa Tota Kutunja u Zagrebu 1990, sa Unite unite Euro, bile su to zaista godine velikih snova, izgledalo je da nas više ništa ne može zaustaviti. Mnoge snove je vrijeme srušilo, iako je Evropa sa Eurom, velikim proširenjem i otvaranjem granica svoj put nastavila. Ali, noć 9.novembra ostaće uvijek noć slobode i fešte na Trgu ujedinjenih nacija u danas ogromnom kosmopolitskom Berlinu.

Povezane vijesti

N. Šofranac: Ovo jeste apokalipsa

14. 11. 2017.  | 9

N. Šofranac: Ovo jeste apokalipsa

Jedna od najvećih fudbalskih senzacija u istoriji sada

N. Šofranac: Andrea Pirlo

08. 11. 2017.  | 6

N. Šofranac: Andrea Pirlo

Nakon Totija veliki Riki Kaka, a sad još i on. Otišao

N. Šofranac: Tumba se Evropa

02. 11. 2017.  | 8

N. Šofranac: Tumba se Evropa

Nisu samo posrtanja Reala stvorila rijaliti šou na

D10S stiže u Rusiju

11. 10. 2017.  | 63

D10S stiže u Rusiju

Nije moglo bez kralja fudbala, nije moglo bez Mesija

Komentari 36

ostavi komentar
Vidi još

Ostavi komentar

Pravila komentarisanja sadržaja Portala RTCG
Poštujući načelo demokratičnosti, kao i pravo građana da slobodno i kritički iznose mišljenje o pojavama, procesima, događajima i ličnostima, u cilju razvijanja kulture javnog dijaloga, na Portalu nijesu dozvoljeni komentari koji vrijeđaju dostojanstvo ličnosti ili sadrže prijetnje, govor mržnje, neprovjerene optužbe, kao i rasističke poruke. Nijesu dozvoljeni ni komentari kojima se narušava nacionalna, vjerska i rodna ravnopravnost ili podstiče mržnja prema LGBT populaciji. Neće biti objavljeni ni komentari pisani velikim slovima i obimni "copy/paste" sadrzaji knjiga i publikacija.Zadržavamo pravo kraćenja komentara.

Da biste komentarisali vijesti pod vašim imenom

Ulogujte se